Pojęcie przestępstwa oszustwa.

Art. 286 kodeksu karnego określa, iż kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Takie działanie jest określane nieco potocznie właśnie jako oszustwo albo wyłudzenie. Przedmiotem czynu jest mienie w szerokim tego słowa znaczeniu, czyli rzeczy ruchome, nieruchomości i wszelkie prawa majątkowe. W dyspozycji tego przepisu mieści się również zabór towaru, bez uiszczenia zapłaty za ten towar. A takie rozporządzanie jest to każdy akt powodujący zmianę w stanie majątkowym osoby pokrzywdzonej, a więc zarówno akt o skutkach rzeczowych (np. zbycie rzeczy), jak i obligacyjnych (np. zwolnienie z długu). Transakcja taka musi być jednocześnie niekorzystna, co może polegać na poniesieniu rzeczywistego uszczerbku na majątku lub na przyjęciu zobowiązań majątkowych. Powstanie szkody w mieniu nie jest koniecznym warunkiem do przyjęcia, że doszło do tak pojmowanego niekorzystnego rozporządzenia. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku działanie sprawcy polegające na zakupie towaru z zobowiązaniem się do zapłaty zań w dalszym, umownie określonym terminie, przy zaistnieniu już w momencie tego zakupu zamiaru niedotrzymania uzgodnionego terminu zapłaty i odłożenia go na czas bliżej nieokreślony oraz uzależnienia go od ewentualnego powodzenia inwestycji dokonanych z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży przedmiotowego towaru, jest w istocie doprowadzeniem kontrahenta do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia go w błąd, a tym samym wyczerpuje znamiona przestępstwa oszustwa. Wydaje się, że jest to analogiczna sytuacja do takiej, w której nabywca (sprawca) liczy na uzyskanie kredytu z którego ureguluje należność. Na tle ustawowej definicji zagarnięcia mienia zaznacza się istotna różnica między kradzieżą i przywłaszczeniem a oszustwem. O ile bowiem kradzież i przywłaszczenie zawsze prowadzą do przysporzenia korzyści majątkowej sprawcy lub komu innemu, o tyle w przypadku przestępstwa oszustwa osiągnięcie korzyści nie musi nastąpić, lecz wystarczające jest, by sprawca działał w celu osiągnięcia takiej korzyści. Pamiętać należy i o drugiej stronie medalu, to znaczy z uwagi na brak pieniędzy w obrocie gospodarczym, powszechną praktyką były i są transakcje z odroczonym terminem płatności, dzięki czemu osoby nie posiadające większej ilości gotówki mogły sprzedawać zakupiony towar i potem za niego zapłacić. Wielu nieuczciwych przedsiębiorców wykorzystywało to, aby wyłudzić towar. Nie można jednak z góry zakładać, że każdy kto dokonywał takich transakcji, miał zamiar oszukania kontrahenta. Ten zamiar powinien ustalić organ ścigania (prokuratura, policja), a gdy zawiadamiający się z tym nie zgodzi może to zaskarżyć zażaleniem do prokuratora nadrzędnego - gdy ten się nie zgodzi to przesyła sprawę do Sądu. Wspominamy o tej stronie medalu w kontekście uzasadnienia wzmiankowanego wyżej wyroku, mogącego budzić kontrowersje. Reasumując przestępstwo oszustwa zachodzi, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści. Ten cel musi zostać wykazany, aby można było sprawcy przypisać, że popełnił przestępstwo. W praktyce bywają z tym kłopoty, jak łatwo się domyślić. Dlatego prokuratorzy tak często umarzają dochodzenia lub nawet odmawiają wszczęcia postępowań. Pokrzywdzeni są pewni, że zostali oszukani i zapewne najczęściej mają rację, tylko w wielu wypadkach nie sposób tego jasno wykazać, że sprawca miał taki zamiar. Właściwą prokuraturą w przypadku przestępstwa oszustwa jest ta, która jest właściwa miejscowo dla miejsca popełnienia przestępstwa. Sytuację, gdy przestępstwo zostało popełnione za granicą, traktuje się tak samo, jak sytuację, w której nie da się ustalić miejsca popełnienia przestępstwa. W związku z tym właściwość sądu i prokuratury ustala się według miejsca, w którym ujawniono przestępstwo, ujęto oskarżonego lub, w którym oskarżony przed popełnieniem przestępstwa stale mieszkał lub czasowo przebywał. Jeżeli nie można ustalić właściwości według powyższych zasad, sprawę rozpoznaje sąd właściwy dla dzielnicy śródmieście miasta stołecznego Warszawy.

powrót